CSR to coś więcej niż tylko modne hasło w świecie korporacji. To niezwykle istotna część strategii coraz większej liczby przedsiębiorstw, która – tak naprawdę – powoli staje się standardem. Teoretycznie wdrożył ją także Orlen, który mówi o tym na każdym kroku, w tym również na swojej stronie internetowej. Co w rzeczywistości kryje się za cudowną wizją, którą roztacza wielki koncern energetyczny przed swoimi klientami? Odpowiadamy.
Czym jest CSR? Jakie są jego najważniejsze założenia i idee?
CSR (ang. Corporate Social Responsibility) to tzw. społeczna odpowiedzialność biznesu. Mówiąc innymi słowy, jest to koncepcja, zgodnie z którą przedsiębiorstwa powinny brać pod uwagę interesy społeczne, prowadzić przyjazne środowisku działania oraz dbać o relacje z interesariuszami (w tym również z mniejszościowymi akcjonariuszami).
Strategię zarządzania CSR można w prosty sposób wyjaśnić na podstawie piramidy (ekonomisty Archiego Carrolla). Składa się ona z 4 podstawowych poziomów, takich jak odpowiedzialność filantropijna, etyczna, prawna i ekonomiczna.
Odpowiedzialność ekonomiczna to fundament piramidy, na którym opierają się wszystkie inne poziomy. Carroll stwierdził, że podstawowym zadaniem przedsiębiorstwa jest wytwarzanie dóbr i świadczenie usług, a co za tym idzie – generowanie zysków i zapewnianie stabilności finansowej, która umożliwia funkcjonowanie na rynku. Firma powinna podchodzić zatem w sposób odpowiedzialny do swoich pracowników, ale również akcjonariuszy, dla których istotne jest uzyskiwanie zwrotu z inwestycji.
Odpowiedzialność prawna to kolejny poziom w piramidzie Carrolla. Punktem odniesienia dla każdego przedsiębiorstwa powinno być obowiązujące prawo – zarówno międzynarodowe, jak i to krajowe czy lokalne. Istotne jest w tym przypadku również przestrzeganie zasad zawieranych w umowach oraz uwzględnianych w innych dokumentach.
Odpowiedzialność etyczna zakłada, że przedsiębiorcy powinni postępować sprawiedliwie – także w tych obszarach, w których nie obowiązują regulacje prawne. Kluczowe jest tutaj działanie zgodnie z zasadami, które powszechnie uważane są za obowiązujące i uczciwe.
Odpowiedzialność filantropijna to poziom piramidy, który znajduje się w jej najwyższej części. Oznacza ona dzielenie się swoimi zasobami (finansowymi, rzeczowymi, czasowymi) z konkretną społecznością. Przykładowo dotyczy to np. oferowania szkoleń osobom bezrobotnym czy zapewniania stypendiów utalentowanym studentom.
Warto tutaj zwrócić uwagę zwłaszcza na poszanowanie interesów interesariuszy – firma powinna brać pod uwagę ich potrzeby i oczekiwania, prowadzić wobec nich uczciwe etyczne działania, a także podejmować z nimi realny dialog. Na stronie internetowej, na której podsumowano najważniejsze założenia CSR, można przeczytać, że ważne jest tutaj „uwzględnienie perspektywy [interesariuszy] w procesie decyzyjnym”; co więcej, podkreślono, że „zaangażowanie powinno mieć charakter autentycznego dialogu – a nie jednostronnej komunikacji”.
Obowiązki przedsiębiorstw
Społeczna odpowiedzialność biznesu (CSR) jest dobrowolną strategią etyczną i nie jest prawnie obowiązkowa. Jednak dla bardzo dużych przedsiębiorstw (zatrudniających ponad 1000 pracowników + spełniających określone warunki finansowe) obowiązkowe stało się szczegółowe raportowanie (ESG).
Jak w praktyce wygląda realizacja strategii CSR / ESG przez wielki koncern?
Czy Orlen przestrzega zasad CSR? Być może w pewnych obszarach tak, jeżeli chodzi jednak o etykę, sprawiedliwość czy poszanowanie interesów interesariuszy – zdecydowanie nie.
1) Kiedy spółka ta przejęła większość akcji Energi, akcjonariusze mniejszościowe Energi stracili możliwość wywierania jakiegokolwiek wpływu na jej działania.
2) Spółka Energa nie wypłaca dywidendy od 2016 r., pomimo że w prospekcie emisyjnym określono ją jako „dywidendową”. Tymczasem wysokie dywidendy bez żadnych barier trafiają do kieszeni akcjonariuszy Orlenu.
3) Grupa Orlen sukcesywnie przejmowała kompetencje i aktywa Grupy Energa.
4) Orlen podjął wiele działań zmierzających do przejęcia 95% kapitału, w tym działań pokrętnych, bez ogłaszania jakichkolwiek wezwań do sprzedaży akcji: najpierw było tzw. „zaproszenie”, później największa w historii GPW emisja akcji. Przypuszcza się, że było to przygotowanie do przymusowego wykupu pozostałych akcji (tzw. squeeze-out).
Do tej pory jako fundacja „To Co Najważniejsze” inicjowaliśmy liczne postępowania sądowe przeciwko Orlenowi. Związane są i były one m.in. z polityką dywidendową, podwyższeniem kapitału oraz ochroną praw korporacyjnych. Większość spraw sądowych nie jest jeszcze zakończonych, ale już w niektórych sąd przyznał nam rację.
Sąd w uzasadnieniu prawomocnego wyroku w tzw. sprawie delistingowej wskazuje, że Orlen winien kreować standardy działalności gospodarczej („Spółki Skarbu Państwa [..] winny kreować standardy działalności gospodarczej w Rzeczypospolitej oraz stanowić punkt odniesienia jako uczciwego przedsiębiorcy, gracza giełdowego, zwłaszcza w zakresie przejęć spółek publicznych”).
Sąd stwierdził: „Wykorzystanie utrzymującej się od 5 lat istotnej przeceny kursu akcji ENERGA S.A. w Gdańsku przez PKN ORLEN w celu wykupu akcji od mniejszościowych akcjonariuszy za cenę nie odpowiadającą rzeczywistej wartości akcji tej spółki, przy osiągnięciu istotnego okazyjnego zysku z nabycia akcji w wyniku wezwania z 2019 r. i podjęcie uchwały o wycofaniu akcji spółki z obrotu na rynku regulowanym w warunkach ograniczenia prawa akcjonariuszy do udziału w NWZ wskazuje, że w obrocie handlowym podjęta w dniu 29.10.2020 r. zaskarżona uchwała w przekonaniu opinii publicznej musi być uznana za nieetyczną”. Uchwała została uchylona przez sąd, jednak jej skutki nigdy nie zostały usunięte.
Pełna treść pisma skierowanego do Zarządu Orlen S.A.: link.
Akcja informacyjna „ORLEN a CSR” ma na celu poinformowanie opinii publicznej, klasy politycznej oraz interesariuszy (w tym udziałowców i kontrahentów) spółki Orlen o wszelkich przypadkach łamania przez nią zasad społecznej odpowiedzialności biznesu.
Źródło zdjęcia: https://www.orlen.pl/pl/o-firmie/media/press-pack
